Slimme verlichting en energietransitie: complete gids om de prestaties van uw gebouwen te optimaliseren

Nu de uitdagingen van de energietransitie toenemen en de regelgeving verandert, wordt slimme verlichting een strategisch middel voor bedrijven en overheden. Maar wat houdt deze modernisering concreet in? Welke cijfers moet u kennen, aan welke verplichtingen moet u voldoen en welke steunmaatregelen zijn beschikbaar?

Léo PEREZ

Over de auteur

Léo PEREZ

Contactpersoon energie-efficiëntie en verantwoordelijke bedrijfseenheid C.G.S. (CLAREO GLOBAL SOLUTION)
bij Clareo Lighting


Verlichting: een vaak onderschatte bron van energieverbruik

Verlichting is goed voor een aanzienlijk deel van het energieverbruik van gebouwen, met grote verschillen tussen sectoren:

  • Kantoren: ongeveer 20% van het totale verbruik
  • Logistiek / magazijnen: tot 40%
  • Parkeergarages: tot 80% van het energieverbruik
  • Industrie: minder dan 10% (machines zijn de grootste verbruikers)
  • Woningen: een relatief klein aandeel vergeleken met verwarming en huishoudelijke apparaten

Deze cijfers laten zien hoe belangrijk verlichting is bij het terugdringen van het energieverbruik.

Een verlichtingsbestand dat nog grotendeels verouderd is

Op dit moment is bijna 60% van de verlichtingsinstallaties in Frankrijk nog niet overgestapt op ledtechnologie. Toch versnelt de overgang, onder meer door:

  • De geleidelijke stopzetting van de productie van fluorescentiebuizen
  • De toepassing van de tertiaire en BACS-decreten
  • De klimaatcrisis en het doel om het energieverbruik tegen 2030 met 40% te verminderen

Ledverlichting is dus niet langer slechts een optie, maar een technische, wettelijke en economische noodzaak.


De BACS- en tertiaire decreten: verplichtingen en deadlines

Het BACS-decreet: wat houdt het in?

Het gaat om decreet nr. 2020-887 van 20 juli 2020, aangevuld met decreet nr. 2023-259 van 7 april 2023, betreffende automatiserings- en regelsystemen voor tertiaire gebouwen. Dit decreet verplicht tot de installatie van een gebouwbeheersysteem: een computergestuurd systeem waarmee verschillende technische installaties in een gebouw op afstand kunnen worden geregeld via regelapparatuur en sensoren.

Hoofddoel: gegevens over het energieverbruik volgen, vastleggen en analyseren om het verbruik van technische systemen af te stemmen op de actuele behoefte, met als doel het energieverbruik met maximaal 25% te verminderen.

Voor wie geldt dit en wanneer?

Bestaande gebouwen:

  • Locaties met een airconditioning- of verwarmingssysteem (al dan niet gecombineerd met ventilatie) met een nominaal vermogen van meer dan 290 kW op 1 januari 2025 of 70 kW op 1 januari 2027

Nieuwe gebouwen:

  • Sinds 2021: gebouwen met een vermogen van meer dan 290 kW
  • Sinds 4 april 2024: gebouwen met een vermogen van meer dan 70 kW

Het tertiaire decreet: ambitieuze doelstellingen

Gebouwen voor dienstverlenende activiteiten met een oppervlakte van meer dan 1.000 m² moeten hun energieverbruik verminderen:

  • −40% vanaf 2030
  • −50% in 2040
  • −60% in 2050

Ten opzichte van een referentiejaar gekozen tussen 2010 en 2019.

Specifieke verplichtingen voor verlichting

Volgens het BACS-decreet is het noodzakelijk om het volgende te implementeren:

  1. Op afstand in- en uitschakelen (minimumvereiste)
  2. Aanwezigheidssensoren om de verlichting alleen in te schakelen wanneer dat nodig is
  3. Lichtsensoren om de verlichting aan te passen aan de hoeveelheid daglicht
  4. Gegevensoverdracht naar het gebouwbeheersysteem
  5. Afstemming op verwarming, ventilatie en airconditioning: synchronisatie van verwarming en koeling met aanwezigheid

Deze voorzieningen zijn essentieel om klasse A voor het gebouwbeheersysteem te bereiken en in aanmerking te komen voor energiebesparingscertificaten (CEE).


De drie hefbomen om de besparing te maximaliseren

1. Overstap op ledverlichting

Alleen al de overstap van traditionele verlichting op ledverlichting zorgt voor een gemiddelde vermindering van 50% van het energieverbruik voor verlichting.

2. Slim beheer

De integratie van aanwezigheids- en lichtsensoren levert aanzienlijke extra besparingen op:

  • Kantoren: tot 40% extra besparing
  • Logistiek: ongeveer 60%
  • Parkeergarages: tot 80%

3. Plaatsingsonderzoek en dimensionering

Door het vermogen en de plaatsing van armaturen af te stemmen op een lichttechnisch onderzoek, kunt u niet alleen de besparing optimaliseren, maar ook het visuele comfort van de gebruikers verbeteren. Met Dialux kunnen ruimtes worden gemodelleerd, rekening houdend met tal van factoren: materialen, plafondhoogte, type meubilair, te verlichten zones, onderhoudsfactor…

Een goede balans tussen energiebesparing en de kosten van de werkzaamheden is essentieel: de verstandigste oplossing is passende verlichting met een zo laag mogelijk vermogen, waarbij de voorschriften voor elke zone worden nageleefd.


Beheertechnologieën en -oplossingen

Bedrade versus draadloze systemen

Bedrade DALI:

  • Nauwkeurige regeling dankzij sensoren (detectie, dimmen, tijdprogrammering)
  • Betrouwbaar, maar complexer te integreren bij renovatie
  • Op lange termijn minder flexibel uit te breiden

Slimme verlichting (draadloos):

  • Snel opkomend systeem op basis van technologieën zoals Bluetooth
  • Slimme functies rechtstreeks in de armaturen geïntegreerd
  • Grote flexibiliteit en lagere installatiekosten bij renovatie
  • Duurdere apparatuur, maar aanzienlijke voordelen

Communicatieprotocollen voor gebouwbeheersystemen

Om de communicatie tussen apparaten te vergemakkelijken, worden verschillende protocollen gebruikt:

  • BACnet
  • KNX
  • DALI
  • LonWorks
  • Modbus
  • API

Welke technologie u ook kiest, het belangrijkste is te streven naar samenhangend, geïntegreerd gebouwbeheer.


Energiebesparingscertificaten en gebouwbeheersystemen: maximaliseer de financiële steun

Het strategische duo: gebouwbeheersysteem en verlichting

Het gebouwbeheersysteem speelt een sleutelrol bij het benutten van energiebesparingscertificaten. Systemen worden ingedeeld op basis van hun functies: hoe hoger de klasse, hoe groter de toegekende steun.

Voorwaarden om in aanmerking te komen voor energiebesparingscertificaten

  • Rekening houden met daglicht
  • Aanwezigheidsdetectie
  • Bediening op afstand via het gebouwbeheersysteem
  • Gecentraliseerde gegevensoverdracht
  • Afstemming op het beheer van verwarming, ventilatie en airconditioning

Beschikbare steunmaatregelen

Energiebesparingscertificaten (CEE):

  • Belangrijkste steunmaatregel, die vaak een groot deel van de apparatuurkosten dekt
  • Bedrag tot 2,5 keer zo hoog met energieprestatiecontracten (CPE)

Financiering op basis van gebruik:

  • Kosten van de werkzaamheden gespreid via huurbetalingen
  • Gelijk aan de gerealiseerde besparingen
  • Bedrijfskosten in plaats van investeringskosten

Fonds Vert (overheidsinstellingen):

  • Combineerbaar met energiebesparingscertificaten

Energieprestatiecontracten (CPE):

  • Garanderen de gerealiseerde besparingen

Rendement op investering

De terugverdientijd hangt af van de omvang van het project en kan voor een renovatie met ledverlichting en aanwezigheidsdetectie als volgt worden geschat:

  • Kantoren: ongeveer 4 jaar
  • Logistiek/industrie: tussen 2 en 3 jaar
  • Parkeergarages: tussen 1 en 2 jaar

Deze terugverdientijd kan nog korter worden dankzij steunmaatregelen (CEE, CPE) en een nauwkeurig geoptimaliseerde plaatsing.


Veelvoorkomende fouten om te vermijden

Bij ontwerp en installatie

  • Te weinig rekening houden met het gebouwbeheersysteem in de voorbereidingsfase
  • Verkeerde dimensionering die tot te weinig of te veel licht leidt
  • Ongeschikte apparatuur (bijvoorbeeld reflecties op beeldschermen)
  • Programmering die niet goed aansluit op het werkelijke gebruik

Bij renovatie

  • Verwarring tussen renovatie en het simpelweg vervangen van lampen
  • Toekomstige wijzigingen in de regelgeving negeren
  • Niet begrijpen dat verlichting van invloed is op het comfort, de energieprestaties en het technisch gebouwbeheer

‘Zelfs een goed presterende technologie verliest haar waarde als ze verkeerd wordt toegepast.’


Trends en voordelen van slimme verlichting

Opkomende trends

Projecten voor ‘slimme verlichting’ komen steeds vaker voor, met name bij renovaties, dankzij:

  • Eenvoudige uitvoering
  • Slimme integratie met gebouwbeheer- en gebouwregelsystemen
  • Overdracht van talrijke gegevens die nuttig zijn voor de algehele optimalisatie van het energieverbruik

Meerdere voordelen

Naast energiebesparing (doorgaans 30 tot 60% extra, afhankelijk van het gebruik van de locatie) biedt slim beheer:

  • Meer comfort voor gebruikers dankzij verlichting die op hun behoeften is afgestemd
  • Waardevermeerdering van gebouwen en certificering (BREEAM enz.)
  • Eenvoudiger onderhoud dankzij de verzamelde gegevens
  • Optimalisatie van de beheerkosten
  • Verzameling van uiteenlopende gegevens: armaturen worden sensoren die informatie naar het gebouwbeheersysteem kunnen sturen

Conclusie: beter verlichten om minder te verbruiken

Het energieverbruik voor verlichting kan worden verminderd door drie belangrijke maatregelen te combineren: overstappen op ledverlichting, slim beheer en een optimale plaatsing van armaturen. Zo worden aanzienlijke besparingen mogelijk en wordt tegelijk aan de wettelijke verplichtingen voldaan.

Belemmeringen voor de overstap blijven het uitleggen waarom een hogere initiële investering op lange termijn voordelen oplevert, en de trage besluitvorming. Toch betekent elke dag vertraging verloren geld en onnodige CO₂-uitstoot.

‘Verlichten is goed. Verlichten op het juiste moment, op de juiste plek en op de juiste manier is nog beter. Iets doen voor de planeet is goed. Het juiste doen is nog beter.’


Plannen voor een energierenovatie?

Audit, lichttechnisch onderzoek, financiering via energiebesparingscertificaten...
Onze experts helpen u uw verlichting en gebouwbeheersysteem te optimaliseren.

Vraag onze experts om advies